🌸 प्रसूतीनंतर भारतीय आईंकडून हमखास बनवल्या जाणाऱ्या १५ उत्तम रेसिपीज

(आईचे शरीर लवकर बरे होण्यासाठी, ताकद परत मिळवण्यासाठी आणि बाळाच्या स्तनपानासाठी उपयुक्त)

प्रसूतीनंतरची पहिली ४० दिवसांची काळजी खूप महत्त्वाची असते. हा काळ शरीराला बळ देण्याचा, पोषण वाढवण्याचा आणि पाचन सुधारण्याचा असतो. म्हणूनच भारतीय घरांमध्ये काही पारंपारिक पण अत्यंत पौष्टिक रेसिपीज बनवल्या जातात.

इथे अशाच १५ उत्तम व सोप्या रेसिपीज दिल्या आहेत — ज्या प्रत्येक नवमातेला फायदेशीर ठरतात.

1. दिंकाचे लाडू (Dinkache Ladoo)

(हाडे मजबूत करण्यासाठी आणि ऊर्जा वाढवण्यासाठी उत्तम)

साहित्य:
• दिंका / गोंद – ½ कप
• गहू पीठ – 1 कप
• तूप – ½ कप
• गूळ – 1 कप (किसलेला)
• सुका मेवा – बदाम, काजू, पिस्ते (चिरलेले)
• खोबरे – 2-3 टेबलस्पून
• वेलची पूड – ½ टीस्पून

कृती:
1. कढईत 2-3 टेबलस्पून तूप गरम करा.
2. त्यात दिंका टाकून मध्यम आचेवर तळा. दिंका फुलून पॉपकॉर्नसारखा फुगेल.
3. तळलेला दिंका थंड करून जाडसर बारीक करा.
4. त्याच कढईत उरलेले तूप गरम करून गव्हाचे पीठ सोनेरी होईपर्यंत भाजा.
5. त्यात खोबरे व सुका मेवा घाला.
6. गॅस बंद करून त्यात गूळ व वेलची पूड मिसळा.
7. शेवटी दिंका घालून नीट एकत्र करा.
8. अजून कोमट असतानाच लाडू वळा.

फायदे:
• हाडे आणि मणक्यांना बळकटी
• स्तनपान करणाऱ्या आईला ताकद
• थकवा लवकर कमी होतो

⸻

2. ड्राय फ्रूट लाडू (Dry Fruit Ladoo)

(क्षणात ऊर्जा देणारे, प्रोटीनने भरपूर लाडू)

साहित्य:
• खजूर (बी काढलेले) – 1 कप
• बदाम – ½ कप
• काजू – ½ कप
• अक्रोड – ¼ कप
• पिस्ते – 2 टेबलस्पून
• तूप – 1-2 टीस्पून
• वेलची पूड – ½ टीस्पून

कृती:
1. सर्व सुका मेवा तव्यावर हलका भाजून घ्या.
2. थंड झाल्यावर मिक्सरमध्ये जाडसर क्रश करा.
3. खजूर मिक्सरमध्ये हलकेच फिरवून पेस्टसारखा करा.
4. पॅनमध्ये थोडे तूप गरम करून त्यात खजूर पेस्ट 2-3 मिनिटे परता.
5. आता सुका मेवा आणि वेलची पूड मिसळा.
6. हाताला तूप लावून मिश्रणाचे लाडू तयार करा.

फायदे:
• त्वरित ऊर्जा
• हेमोग्लोबिन वाढवते
• पोट साफ राहते

3. ओवा-जीरे पाणी (Ova-Jeera Water)

(पचन सुधारते, गॅस-अपचन कमी करते, शरीर गरम ठेवते)

साहित्य:
• ओवा – ½ टीस्पून
• जीरे – ½ टीस्पून
• गूळ – 1 टीस्पून (ऐच्छिक)
• पाणी – 1 ग्लास
• हळद – 1 चिमूट (ऐच्छिक)

कृती:
1. पाणी उकळायला ठेवा.
2. उकळताना त्यात ओवा आणि जीरे घाला.
3. 4-5 मिनिटे मंद आचेवर उकळू द्या.
4. हवे असल्यास गूळ व हळद घाला.
5. कोमट झाल्यावर प्या.

फायदे:
• पोट फुगणे कमी
• प्रसूतीनंतर होणारी गॅसेस कमी
• शरीर उबदार राहते
• माइल्ड वेदनाशामक प्रभाव

⸻

4. तुपातला हलका गव्हाचा लापशी (Wheat Flour Porridge)

(पोस्टपार्टममध्ये अतिशय उपयुक्त — हलकी, पौष्टिक)

साहित्य:
• गव्हाचे पीठ – 2 टेबलस्पून
• तूप – 1 टेबलस्पून
• दूध किंवा पाणी – 1 कप
• गूळ – 1 टेबलस्पून
• वेलची – 1 चिमूट

कृती:
1. कढईत तूप गरम करून गव्हाचे पीठ कमी आचेवर भाजा.
2. पीठ हलके सोनेरी झाले की त्यात पाणी/दूध हळू हळू मिसळा.
3. गुठळ्या होऊ देऊ नका.
4. 3-4 मिनिटे उकळून गूळ व वेलची घाला.
5. गरम गरम सर्व्ह करा.

फायदे:
• पचण्यास खूप सोपी
• शरीराला त्वरित ताकद
• बाळासाठी दूध वाढण्यास मदत

5. हळदीचं दूध (Haldi Dudh)

(सूज कमी करणारे, रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणारे आणि प्रसूतीनंतरची वेदना कमी करणारे सुपरफूड)

साहित्य:

दूध – 1 कप हळद – ½ टीस्पून काळी मिरी – 1 चिमूट गूळ/मध – 1 टीस्पून (ऐच्छिक) तूप – ¼ टीस्पून (अधिक फायदेशीर) आलं किस – ½ टीस्पून (हवे असल्यास)

कृती:

छोट्या पातेल्यात दूध गरम करा. दूध कोमट होताच त्यात हळद, काळी मिरी आणि आलं किस घाला. 2–3 मिनिटे मंद आचेवर उकळा. गॅस बंद करून हवे असल्यास गूळ किंवा मध घाला. (मध गरम दुधात टाकू नका — कोमट झाल्यावरच घाला.) शेवटी ¼ टीस्पून तूप घालून चांगलं हलवा. कोमट असताना प्या.

फायदे:

प्रसूतीनंतरची सूज आणि वेदना कमी करते रोगप्रतिकारक शक्ती प्रचंड वाढवते चांगली झोप येण्यास मदत शरीर लवकर पुनर्बांधणीस मदत हळद + मिरी संयोजनामुळे इन्फ्लेमेशन कमी

⸻

6. मेथी लाडू

(दुधाची निर्मिती वाढवणारे आणि वेदना कमी करणारे)

साहित्य:
• मेथी दाणे – ¼ कप
• गहू पीठ – 1 कप
• गूळ – ¾ कप
• तूप – ½ कप
• सुका मेवा – ½ कप
• खोबरे – 2 टेबलस्पून
• वेलची पूड – ½ टीस्पून

कृती:
1. मेथी दाणे थोडेसे परतून मिक्सरमध्ये बारीक वाटा.
2. तूप गरम करून गहू पीठ सोनेरी होईपर्यंत भाजा.
3. त्यात खोबरे आणि सुका मेवा घाला.
4. गॅस बंद करून मेथी पूड आणि गूळ मिसळा.
5. चांगले मिक्स करून लाडू वळा.

फायदे:
• स्तनपान वाढवते
• सांधेदुखी, पाठदुखी कमी
• हार्मोन्स स्थिर ठेवते

⸻

7. बाजरी खिचडी

(हलकी, पचायला सोपी आणि ताकद देणारी)

साहित्य:
• बाजरी – ½ कप
• मूगडाळ – ¼ कप
• तूप – 1 टेबलस्पून
• जीरे – ½ टीस्पून
• हळद – ¼ टीस्पून
• मीठ – चवीनुसार
• पाणी – 2–2.5 कप

कृती:
1. बाजरी धुऊन 15 मिनिटे भिजत ठेवा.
2. कढईत तूप गरम करा → जीरे → हळद फोडणी द्या.
3. भिजवलेली बाजरी आणि मूगडाळ घाला.
4. पाणी घालून झाकण ठेवून 10–12 मिनिटे मंद आचेवर शिजवा.
5. खिचडी मऊसर झाल्यावर मीठ घाला.

फायदे:
• आयरन आणि फायबरने भरलेली
• पोट शांत ठेवते
• कमजोरी कमी

⸻

8. अळिवाचे लाडू

(नवमातेसाठी आयरन + कॅल्शियमचा उत्तम स्रोत)

साहित्य:
• अळिव/हळिव दाणे – ½ कप
• गूळ – ¾ कप
• तूप – ¼ कप
• सुका मेवा – ¼ कप
• खोबरे – 2-3 टेबलस्पून
• वेलची पूड – ½ टीस्पून

कृती:
1. अळिव दाणे थोडे परतून गॅस बंद करा.
2. त्यावर 2-3 टेबलस्पून गरम पाणी शिंपडा (फुगण्याकरता).
3. कढईत तूप गरम करून खोबरे व सुका मेवा भाजा.
4. गॅस बंद → गूळ + अळिव + वेलची घाला.
5. मिश्रण कोमट असताना लाडू करा.

फायदे:
• रक्त वाढते
• दूध वाढण्यास मदत
• हाडांना बळकटी

⸻

9. हलका चिकन सूप

(शरीर दुरुस्तीसाठी उच्च प्रोटीन)

साहित्य:
• हाडांसह चिकन – ½ कप
• आलं – ½ इंच
• लसूण – 2 पाकळ्या
• मीठ – चवीनुसार
• मिरी – ¼ टीस्पून
• पाणी – 2 कप

कृती:
1. भांड्यात पाणी गरम करा.
2. चिकन, आलं-लसूण, मीठ, मिरी घाला.
3. झाकण ठेवून 30 मिनिटे मंद आचेवर शिजवा.
4. सूप गाळून कोमट प्या.

फायदे:
• जखमा लवकर बऱ्या होतात
• शरीराला ताकद
• खूप हलके आणि digestible

⸻

10. रागी/नाचणी सत्व (Ragi Malt)

साहित्य:
• रागी पीठ – 2 टेबलस्पून
• तूप – 1 टीस्पून
• पाणी/दूध – 1 कप
• गूळ – 1 टेबलस्पून
• वेलची – 1 चिमूट

कृती:
1. तूपात रागी पीठ हलके भाजा.
2. पाणी हळूहळू घालून ढवळत उकळा.
3. 3 मिनिटांनी गूळ व वेलची घाला.
4. कोमट प्या.

फायदे:
• कॅल्शियम खूप जास्त
• स्नायू मजबूत
• बाळासाठी दूध वाढते

⸻

11. पंजीरी

(ऊर्जा + पोषणाचा उत्कृष्ट मिश्रण)

साहित्य:
• गव्हाचे पीठ – 1 कप
• तूप – ½ कप
• गोंद – 2 टेबलस्पून
• सुका मेवा – ½ कप
• खोबरे – 2 टेबलस्पून
• साखर/गूळ – ½ कप
• वेलची पूड – ½ टीस्पून

कृती:
1. तूप गरम करून गोंद तळा आणि वेगळा काढा.
2. त्याच तुपात गहू पीठ सोनेरी होईपर्यंत भाजा.
3. सुका मेवा, खोबरे घाला.
4. गॅस बंद → गोंद + साखर + वेलची मिसळा.
5. ढवळून कोरडी पंजीरी तयार.

फायदे:
• हार्मोन्स बॅलन्स
• थकवा कमी
• वजन परत नॉर्मल करण्यास मदत

⸻

12. आलं-गुळाचे पाणी

(पचन, सूज आणि वेदना कमी)

साहित्य:
• आलं – 1 इंच
• गूळ – 1 टेबलस्पून
• पाणी – 1.5 कप
• मिरी – 2-3
• हळद – 1 चिमूट

कृती:
1. पाणी उकळा.
2. त्यात आलं, गूळ, मिरी, हळद टाका.
3. 5-7 मिनिटे उकळू द्या.
4. गाळून कोमट प्या.

फायदे:
• शरीर गरम ठेवते
• स्तनपान करणाऱ्या आईला आराम
• पोटदुखी कमी

⸻

13. मूगडाळ-तूप खिचडी

(नवमातेसाठी सर्वात हलकी)

साहित्य:
• तांदूळ – ½ कप
• मूगडाळ – ¼ कप
• तूप – 1 टेबलस्पून
• हळद – ¼ टीस्पून
• मीठ – चवीनुसार
• पाणी – 2 कप

कृती:
1. तांदूळ आणि मूगडाळ धुऊन घ्या.
2. कढईत तूप गरम करून हळद घाला.
3. तांदूळ-डाळ घालून 1 मिनिट परता.
4. पाणी घालून झाकून शिजवा.
5. मऊ झाल्यावर मीठ घाला.

फायदे:
• पचनासाठी उत्तम
• ऊर्जा टिकवून ठेवते
• शरीर थकलेलं वाटत नाही

⸻

14. रवा-शिरा (तुपातला हलका शिरा)

साहित्य:
• रवा – ½ कप
• तूप – 2 टेबलस्पून
• पाणी/दूध – 1 कप
• गूळ/साखर – ½ कप
• वेलची – 1 चिमूट

कृती:
1. तूप गरम करून रवा सोनेरी होईपर्यंत भाजा.
2. पाणी किंवा दूध घालून सतत ढवळा.
3. शिरा घट्ट होताच गूळ घाला.
4. वेलची घालून बंद करा.

फायदे:
• ताकद देते
• रक्तातील साखर स्थिर
• थकवा कमी

15. मेथी पराठा (Methi Paratha)

(दुधाची निर्मिती वाढवणारा आणि पचन सुधारणारा)

साहित्य:
• गव्हाचे पीठ – 2 कप
• मेथी पाने – 1 कप (बारीक चिरलेली)
• तूप / तेल – 1-2 टीस्पून
• हळद – ¼ टीस्पून
• मीठ – चवीनुसार
• जिरे – ½ टीस्पून
• लसूण पेस्ट (ऐच्छिक) – ½ टीस्पून
• आवश्यकतेनुसार पाणी

कृती:
1. एका भांड्यात पीठ, चिरलेली मेथी, हळद, मीठ, जिरे, लसूण मिसळा.
2. थोडे थोडे पाणी घालून मऊसर कणीक भिजवा.
3. 15 मिनिटे झाकून ठेवा.
4. कणकेचे गोळे करून पराठे लाटा.
5. तव्यावर तूप किंवा तेल घालून दोन्ही बाजूंनी सोनेरी शेकून घ्या.

फायदे:
• मेथी हार्मोन्ससाठी उत्तम
• स्तनपानात मदत
• कमजोरी व पाठदुखी कमी करते

Also read – बाळंतपणानंतरचे पहिले 40 दिवस: नव्या आईने काय जाणून घ्यावे